Zaadvast of F1

Zaadvaste rassen dragen bij aan een duurzaam beheer van onze cultuurgewassen.

Hoe zit dat? hier onder proberen wij dat uit te leggen

Zaadvaste rassen zijn rassen die in stand worden gehouden en vermeerderd door er jaar op jaar zaad van te telen. Ze zijn van zichzelf reproduceerbaar. Door de van nature aanwezige variatie zijn zaadvaste rassen flexibel en kunnen ze door selectie enigszins worden aangepast aan de wensen van de selecteur. Sommige zaadvaste rassen bestaan al meer dan 100 jaar, al zijn ze door selectie wel met de tijd meegegaan en niet meer helemaal gelijk aan 100 jaar geleden. Los van een eventueel tijdelijk kwekersrecht (een soort copyright) kunnen zaadvaste rassen door iedereen worden vermeerderd. In genenbanken worden veel oude zaadvaste rassen bewaard.

F1-hybriden ontstaan door twee ingeteelde en uniforme (zaadvaste) ouderlijnen met elkaar te kruisen. Het kruisingszaad heeft de eigenschappen van beide ouders en is zeer uniform. F1-hybriden zijn door de hoge uniformiteit en hoge productiviteit zeer geschikt voor grootschalige geïndustrialiseerde vormen van landbouw, zowel gangbaar als biologisch. Bij nateelt zullen de eigenschappen van het ras uitsplitsen, zodat de teler elk jaar opnieuw zaad zal moeten kopen van het zaadbedrijf. Niemand anders dan de eigenaar van de ouderlijnen kan het ras reproduceren.  Zodra er een nieuw verbeterd F1-ras op de markt komt verdwijnt het oude ras. F1-hybriden gaan gemiddeld drie tot 10 jaar mee. Omdat F1-hybriden uit zich zelf niet reproduceerbaar zijn, worden F1 hybriden niet in genenbanken bewaard. Er zijn dan ook geen oude F1-hybriden bewaard gebleven.  De ouderlijnen houden de zaadbedrijven voor zich zelf en het is niet bekend in hoeverre ouderlijnen van oude F1-hybriden worden bewaard.

Tot 1950 waren vrijwel alle groenterassen in de wereld zaadvast, tegenwoordig is 90% van al het zaad voor de professionele groenteteelt F1-hybride. In genenbanken worden alleen zaadvaste rassen opgeslagen, waardoor de diversiteit die in de afgelopen halve eeuw is ontstaan door F1-veredeling niet wordt bewaard.  Het zijn dus alleen de zaadvaste rassen die bijdragen aan een duurzaam beheer van ons agricultureel erfgoed.

Voordelen van zaadvaste rassen:

  • Zaadvaste rassen zijn reproduceerbaar en in principe door iedereen na te telen. Als een zaadvast ras kwekersrecht heeft, mag je het niet na telen en het zaad in de handel brengen.
  • Zaadvaste rassen zijn enigzins variabel en kunnen door selectie langzaam veranderen. Daardoor zijn er heel oude rassen die nog steeds voldoen (maar niet meer exact gelijk zijn aan 100 jaar geleden).
  • Zaadvaste rassen zijn de basis van de biodiversiteit over lange tijd. Zelfs veredelaars die F1-hybdriden ontwikkelen gebruiken zaadvaste rassen. Zaadvaste rassen kunnen worden in stand gehouden in genenbanken.
  • Zaad van zaadvaste rassen zijn goedkoper dan van F1-hybriden.

Nadelen van zaadvaste rassen

  • Zaadvaste rassen zijn (vaak/soms) niet zo uniform en niet altijd geschikt voor geïndustrialiseerde vormen van landbouw (mechanisatie, groothandel)
  • Met zaadvaste rassen kan een zaadbedrijf niet genoeg geld verdienen om de veredeling te betalen (omdat nateelt en selectie mogelijk zijn). 

Voordelen van F1-hybriden

  • een
  • twee

Nadelen van F1-hybriden

  • een
  • twee